Czy ból na zewnętrznej stronie łokcia, który nasila się przy chwytaniu kubka lub otwieraniu drzwi, to na pewno łokieć tenisisty? Odpowiedź zależy od dokładnej lokalizacji bólu i okoliczności jego pojawienia się. Łokieć tenisisty dotyczy aż 3% populacji, choć większość osób z tym schorzeniem nigdy nie trzymała w ręku rakiety. Rozpoznanie charakterystycznych objawów pozwala szybko zareagować i uniknąć przewlekłego problemu, który potrafi skutecznie uprzykrzyć codzienne funkcjonowanie.
Czym właściwie jest łokieć tenisisty
Medyczna nazwa to nadkłykciowe zapalenie nadgarstka boczne lub łacińskie epicondylitis lateralis. Problem polega na uszkodzeniu i zapaleniu ścięgien mięśni prostowników nadgarstka i palców, które przyczepiają się do kostnego wypukłego punktu po zewnętrznej stronie łokcia – nadkłykcia bocznego.
Te ścięgna codziennie wykonują tysiące drobnych ruchów. Kiedy obciążenie przekracza możliwości regeneracyjne tkanek, dochodzi do mikrouszkodzeń włókien kolagenowych. Początkowo organizm próbuje je naprawić, ale przy ciągłym przeciążeniu proces zapalny staje się przewlekły. Tkanka ścięgnista zaczyna się degenerować – staje się mniej elastyczna, pojawiają się drobne naderwania.
Około 85% przypadków łokcia tenisisty występuje u osób, które nigdy nie grały w tenisa. Nazwa jest myląca – schorzenie dotyczy przede wszystkim osób wykonujących powtarzalne ruchy ręką w pracy lub podczas innych aktywności.
Jak rozpoznać łokieć tenisisty – kluczowe objawy
Charakterystyczna lokalizacja bólu
Ból koncentruje się na zewnętrznej stronie łokcia, dokładnie w miejscu kostnego wypukłego punktu, który można wyczuć pod skórą. Czasem promieniuje w dół przedramienia, w kierunku nadgarstka. Rzadko rozchodzi się w górę ramienia – jeśli tak się dzieje, warto rozważyć inne przyczyny.
Charakterystyczne jest, że ból pojawia się lub nasila przy określonych ruchach, nie boli „sam z siebie” w spoczynku (przynajmniej na początku). Dotknięcie bolącego miejsca palcem wywołuje wyraźną bolesność – to prosty test, który można wykonać samodzielnie.
Sytuacje wywołujące dolegliwości
Lista czynności, które stają się problematyczne, jest dość charakterystyczna:
- Uścisk dłoni – zwykłe powitanie potrafi sprawić ból
- Podnoszenie kubka z kawą, szczególnie gdy jest pełny
- Odkręcanie słoików lub przekręcanie kluczy w zamku
- Trzymanie telefonu przy uchu przez dłuższy czas
- Praca myszką komputerową – ból nasila się po godzinach przy biurku
- Noszenie toreb zakupowych
- Wykręcanie ścierki lub ręcznika
Wspólny mianownik? To wszystko ruchy angażujące prostowanie nadgarstka lub palców przy jednoczesnym chwytaniu. Mięśnie odpowiedzialne za te czynności przyczepiają się właśnie w bolącym miejscu.
Postępujące osłabienie siły chwytu
Wraz z rozwojem problemu pojawia się spadek siły w dłoni. Przedmioty zaczynają wypadać z ręki, szczególnie przy próbie trzymania czegoś na wyciągniętej ręce. To nie jest kwestia ogólnego osłabienia mięśni – chodzi o ból, który uniemożliwia pełne zaangażowanie siły.
Czasem pojawia się dziwne uczucie, jakby ręka „nie słuchała” – próba mocnego chwytu kończy się natychmiastowym bólem, który zmusza do puszczenia przedmiotu. W zaawansowanych przypadkach trudność sprawia nawet trzymanie długopisu czy szczoteczki do zębów.
Rozwój objawów w czasie
Łokieć tenisisty rzadko pojawia się nagle. Typowy scenariusz wygląda inaczej – najpierw pojawia się lekki dyskomfort po intensywniejszym wysiłku. Można go zignorować, bo mija po odpoczynku. Po kilku dniach czy tygodniach wraca, już mocniejszy i trwa dłużej.
W fazie początkowej ból występuje tylko podczas lub bezpośrednio po aktywności. Potem zaczyna pojawiać się przy coraz lżejszych czynnościach. W stadium zaawansowanym bolące miejsce daje o sobie znać nawet w spoczynku, szczególnie wieczorami lub w nocy.
Interesujący jest rytm dobowy – często rano, po nocy, ból jest mniejszy. Narasta w ciągu dnia, wraz z akumulacją mikrourazów. To charakterystyczne dla problemów przeciążeniowych.
Proste testy diagnostyczne do wykonania w domu
Kilka prostych sprawdzeń pomaga potwierdzić podejrzenie łokcia tenisisty:
- Test Cozen’a – przy wyprostowanym łokciu próba podniesienia dłoni do góry (prostowanie w nadgarstku) przeciwko oporowi drugiej ręki wywołuje ból w okolicy nadkłykcia bocznego
- Test Milla – przy wyprostowanym łokciu i nadgarstku próba zaciśnięcia pięści powoduje ból po zewnętrznej stronie łokcia
- Test z kubkiem – podniesienie pełnego kubka na wyprostowanej ręce, trzymając go od góry (kciuk w dół), wywołuje charakterystyczny ból
- Ucisk punktowy – mocne naciśnięcie palcem na nadkłykieć boczny (wypukły punkt po zewnętrznej stronie łokcia) jest wyraźnie bolesne
Jeśli większość tych testów daje pozytywny wynik (czyli wywołuje ból), prawdopodobieństwo łokcia tenisisty jest wysokie. Warto wtedy udać się do lekarza po potwierdzenie diagnozy.
Kiedy objawy wymagają wizyty u specjalisty
Nie każdy ból łokcia wymaga natychmiastowej konsultacji. Jeśli dyskomfort pojawił się po jednorazowym intensywnym wysiłku i ustępuje w ciągu kilku dni odpoczynku, można poczekać. Inaczej sprawa wygląda, gdy:
- Ból utrzymuje się dłużej niż 2 tygodnie pomimo ograniczenia aktywności
- Dolegliwości nasilają się zamiast słabnąć
- Pojawiają się trudności z wykonywaniem podstawowych czynności dnia codziennego
- Występuje widoczny obrzęk lub zaczerwienienie okolicy łokcia
- Ból budzi w nocy
Statystyki pokazują, że nieleczony łokieć tenisisty może przejść w fazę przewlekłą, która trwa miesiącami lub nawet latami. Wczesna interwencja znacząco skraca czas powrotu do pełnej sprawności.
Różnicowanie z innymi problemami łokcia
Zewnętrzna strona łokcia może boleć z różnych powodów. Zespół cieśni kanału nerwu promieniowego daje podobne objawy, ale dodatkowo pojawia się drętwienie lub mrowienie w przedramieniu i dłoni. Ból ma charakter bardziej palący niż tępy.
Problemy stawowe, jak zapalenie stawu łokciowego czy zmiany zwyrodnieniowe, zwykle ograniczają zakres ruchu w stawie. Przy łokciu tenisisty ruch w samym stawie łokciowym pozostaje pełny i bezbolesny – ból wywołują konkretne ruchy nadgarstka i palców.
Uszkodzenia więzadeł bocznych łokcia mają zwykle wyraźny moment urazu – upadek, skręcenie. Ból jest ostry, pojawia się obrzęk, niestabilność stawu. Łokieć tenisisty rozwija się stopniowo, bez konkretnego zdarzenia urazowego.
Co sprzyja rozwojowi łokcia tenisisty
Niektóre czynniki zwiększają ryzyko wystąpienia problemu. Wiek między 35 a 55 rokiem życia to okres największej zachorowalności – tkanka ścięgnista traci elastyczność, a jednocześnie aktywność zawodowa jest zwykle wysoka.
Powtarzalne ruchy w pracy to główny czynnik ryzyka. Dotyczy to nie tylko sportowców, ale przede wszystkim: malarzy, hydraulików, cieśli, kucharzy, osób pracujących przy komputerze przez wiele godzin dziennie. Każda praca wymagająca ciągłego chwytania, wykręcania, podnoszenia narzędzi zwiększa prawdopodobieństwo przeciążenia.
Nieprawidłowa technika wykonywania ruchów – w sporcie czy w pracy – przyspiesza uszkodzenie ścięgien. Brak rozgrzewki przed intensywnym wysiłkiem, nagłe zwiększenie obciążenia (np. intensywny weekend w ogrodzie po miesiącach bezczynności) to klasyczne scenariusze prowadzące do problemu.
Ciekawym aspektem jest dominująca ręka – łokieć tenisisty częściej występuje po stronie dominującej, choć może pojawić się obustronnie, szczególnie u osób wykonujących symetryczne ruchy w pracy.