Objawy odrzucenia endoprotezy kolana

Po operacji wszczepienia endoprotezy kolana większość osób liczy na ulgę w bólu i powrót do normalnej aktywności. Kiedy jednak zamiast poprawy pojawia się narastający dyskomfort, łatwo to zignorować lub tłumaczyć „normalną rekonwalescencją”. Problem w tym, że część objawów, które wyglądają jak zwykłe gojenie, może być wczesnym sygnałem odrzucenia lub poważnego powikłania wokół endoprotezy. W praktyce decyzja: „poczekać i obserwować” kontra „od razu zgłosić się do lekarza” ma ogromne znaczenie dla dalszego leczenia. Zbyt późna reakcja potrafi skończyć się skomplikowaną reoperacją, długą antybiotykoterapią i miesiącami wyjętymi z życia. Ten tekst porządkuje objawy, na które warto zwrócić uwagę, oraz pomaga odróżnić typowe dolegliwości po operacji od sygnałów alarmowych.

Odrzucenie endoprotezy kolana – o czym tak naprawdę mowa?

W medycynie pojęcie „odrzucenia” przy protezach stawów jest skrótem myślowym. W przeciwieństwie do przeszczepów narządów, endoproteza jest materiałem sztucznym – nie dochodzi do klasycznego odrzutu immunologicznego. U pacjentów i nawet części personelu ten termin funkcjonuje jednak potocznie i obejmuje kilka różnych sytuacji klinicznych.

Najczęściej, gdy mówi się o „odrzuceniu endoprotezy kolana”, chodzi o:

zakażenie okołoprotezowe – infekcję w obrębie stawu i tkanek otaczających endoprotezę,
alergię lub nadwrażliwość na materiały endoprotezy (np. nikiel, chrom, kobalt),
aseptyczne obluzowanie endoprotezy – „rozchwianie” implantów bez udziału bakterii,
reakcję zapalną na drobne cząstki ścierające się z implantów (metal, polietylen, cement).

Wszystkie te stany dają podobne objawy z punktu widzenia pacjenta: ból, obrzęk, problemy z chodzeniem, uczucie „braku zaufania” do kolana. Różni się przyczyna i sposób leczenia, ale punkt wspólny jest jeden – nie warto czekać, aż „samo przejdzie”.

Silny ból, narastający obrzęk, zaczerwienienie i gorączka po wszczepieniu endoprotezy kolana to objawy potencjalnie groźnego powikłania, a nie „normalne gojenie”. W takiej sytuacji konieczny jest pilny kontakt z lekarzem, najlepiej z ośrodkiem, w którym wykonywano zabieg.

Co jest „normalne” po endoprotezoplastyce, a co już nie?

Rozróżnienie typowych dolegliwości pooperacyjnych od wczesnych objawów odrzucenia czy zakażenia bywa trudne. W pierwszych tygodniach po zabiegu większość pacjentów skarży się na ból, sztywność i obrzęk – i jest to do pewnego stopnia oczekiwane.

Za stosunkowo typowe (o ile stopniowo się zmniejszają) uznaje się:

ból podczas ćwiczeń i chodzenia, stopniowo słabnący z tygodnia na tydzień,
obrzęk kolana i podudzia, ale malejący po odpoczynku i uniesieniu nogi,
uczucie „ciągnięcia”, „szarpania” po stronie blizny,
sztywność, szczególnie rano lub po dłuższym siedzeniu.

Czerwony alarm zapala się, gdy:

ból jest silniejszy niż tuż po zabiegu i narasta mimo odpoczynku,
obrzęk powiększa się, kolano jest mocno napięte,
skóra nad kolanem robi się wyraźnie gorąca i mocno zaczerwieniona,
pojawia się gorączka, dreszcze, uczucie rozbicia,
z rany sączy się wydzielina, zwłaszcza mętna, żółta lub z domieszką ropy.

Takie objawy nie są „przedłużającą się rekonwalescencją”, tylko potencjalnym sygnałem infekcji lub poważnej reakcji zapalnej wokół protezy.

Najważniejsze objawy sugerujące odrzucenie lub powikłanie wokół endoprotezy

Objawy warto uporządkować według tego, co pacjent odczuwa i obserwuje na co dzień. Dzięki temu łatwiej ocenić, kiedy zgłosić się do lekarza szybciej niż planowana wizyta kontrolna.

Ból – kiedy staje się niepokojący?

Ból po wszczepieniu endoprotezy kolana jest spodziewany, ale jego charakter i dynamika mają znaczenie. Niepokój powinien wzbudzić ból, który:

pojawił się nagle po okresie dobrej poprawy,
jest silniejszy niż przed operacją lub tuż po niej,
występuje także w spoczynku, w nocy, wybudza ze snu,
nie reaguje na leki przeciwbólowe, które wcześniej pomagały,
ma charakter „pulsujący”, „rwący” – kojarzący się z zakażeniem.

Przy alergii na materiały endoprotezy ból bywa bardziej przewlekły, „nudny”, połączony z uczuciem pieczenia, a dolegliwości często utrzymują się mimo prawidłowego obrazu na zdjęciu RTG. Z kolei przy aseptycznym obluzowaniu ból nasila się przy obciążaniu i stopniowo narasta z miesiąca na miesiąc.

Obrzęk, zaczerwienienie, ucieplenie skóry

Przewlekły lub gwałtownie narastający obrzęk kolana zawsze wymaga wyjaśnienia. Przy odrzuceniu lub zakażeniu może towarzyszyć:

wyraźne zaczerwienienie skóry nad stawem,
uczucie gorąca – kolano jest zauważalnie cieplejsze niż drugie,
wrażenie mocnego „napompowania”, napiętej skóry,
utrudnione zginanie, wrażenie „pełności” w stawie.

Jeżeli obrzęk po intensywniejszym dniu schodzi po odpoczynku i chłodzeniu, można to traktować jako w miarę typową reakcję. Jeżeli utrzymuje się, powiększa i pojawiają się dodatkowe objawy ogólne (gorączka, złe samopoczucie), obraz przemawia za procesem zapalnym lub infekcją.

Ograniczenie ruchomości i uczucie niestabilności

Wczesne ograniczenie ruchomości bywa związane z bólem i napięciem tkanek. Problem zaczyna się, gdy:

zakres ruchu zmniejsza się z czasem, zamiast się poprawiać,
kolano „zatrzymuje się” w określonym kącie zgięcia,
pojawia się uczucie przeskakiwania, „blokowania” w stawie,
podczas chodzenia odczuwa się niestabilność, „uciekanie” kolana.

Taki obraz może świadczyć o mechanicznych problemach z ustawieniem komponentów endoprotezy, obluzowaniu lub nadmiernej reakcji bliznowatej. W przebiegu przewlekłych zakażeń okołoprotezowych ruchomość również się stopniowo pogarsza, szczególnie gdy tworzą się przetoki lub gromadzi się wysięk.

Objawy ogólne – sygnały, których nie wolno lekceważyć

Kiedy organizm reaguje na endoprotezę w sposób nieprawidłowy lub dochodzi do zakażenia, objawy nie ograniczają się tylko do kolana. Pojawiają się sygnały ogólnoustrojowe:

gorączka (> 38°C) lub stany podgorączkowe utrzymujące się wiele dni,
dreszcze, poty nocne, uczucie „rozbicia”,
osłabienie, szybsze męczenie się przy codziennych czynnościach,
czasem spadek masy ciała, brak apetytu.

W ostrych zakażeniach objawy ogólne mogą rozwinąć się w ciągu kilku dni. W przewlekłych infekcjach i reakcjach zapalnych bywają łagodniejsze, za to utrzymują się tygodniami czy miesiącami. Takich objawów nie należy zrzucać wyłącznie na „wiek” czy „przemęczenie po operacji”.

Połączenie bólu i obrzęku kolana z gorączką lub dreszczami traktuje się jako stan potencjalnie pilny. W praktyce najbezpieczniej jest wtedy zgłosić się do szpitalnego oddziału ratunkowego lub na ostry dyżur ortopedyczny, nie czekając na odległy termin wizyty planowej.

Późne objawy – gdy problemy pojawiają się po miesiącach lub latach

Nie wszystkie problemy z endoprotezą ujawniają się od razu po zabiegu. Część objawów „odrzucenia” lub powikłań może pojawić się po kilku miesiącach, a nawet latach od operacji. Wtedy pacjenci często łączą je z wiekiem, przeciążeniem czy „złą pogodą”.

Niepokój powinny wzbudzić szczególnie:

stopniowo narastający ból przy chodzeniu, wchodzeniu po schodach,
konieczność coraz częstszego stosowania leków przeciwbólowych,
uczucie „rozluźnienia”, „luzu” w kolanie, zmiana sposobu chodzenia,
powtarzające się epizody obrzęku stawu bez wyraźnej przyczyny,
przetoki skórne, sączenie wydzieliny w okolicy blizny – nawet po latach od operacji.

Takie objawy mogą oznaczać aseptyczne obluzowanie endoprotezy, przewlekłe zakażenie lub reakcję na ścierające się elementy protezy. Zwykłe zdjęcie RTG często już na tym etapie pokazuje zmiany wokół implantów, a odpowiednio szybka diagnoza umożliwia zaplanowanie reoperacji zanim sytuacja stanie się dramatyczna.

Alergia na materiały endoprotezy – specyficzny typ „odrzucenia”

Alergia na metale używane w endoprotezach kolana jest problemem rzadszym niż infekcje, ale realnym. Objawy bywają mniej spektakularne, za to bardzo uporczywe i trudne do jednoznacznej interpretacji.

Typowe sygnały sugerujące nadwrażliwość na materiały endoprotezy to:

utrzymujący się, rozlany ból kolana mimo prawidłowych wyników badań obrazowych,
pieczenie, kłucie, uczucie „rozżarzonego” stawu,
nawracający obrzęk bez istotnego zaczerwienienia,
zmiany skórne – wysypka, swędzenie w okolicy blizny lub w innych częściach ciała,
często brak ewidentnych cech zakażenia w badaniach krwi (prawidłowe CRP, leukocyty).

Rozpoznanie alergii bywa procesem żmudnym: wymaga wykluczenia infekcji, oceny radiologicznej oraz często testów alergologicznych (np. testy płatkowe na metale). W praktyce niepokojący jest schemat: „kolano boli cały czas, badania wychodzą dobrze, a leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy”.

Co robić przy podejrzeniu odrzucenia endoprotezy kolana?

W przypadku podejrzenia powikłania wokół endoprotezy kolana liczy się szybka diagnostyka. Nie wystarczy samo „przeczekanie” czy modyfikacja leków przeciwbólowych. W typowym procesie diagnostycznym wykonuje się:

badania krwi – CRP, OB, morfologia, czasem prokalcytonina,
zdjęcie RTG kolana w projekcji przednio-tylnej i bocznej,
w razie potrzeby USG lub tomografię komputerową,
punkcję stawu z oceną płynu stawowego – kluczowe badanie przy podejrzeniu zakażenia,
dodatkowe testy (np. scyntygrafia, testy alergologiczne) przy bardziej skomplikowanych przypadkach.

Nie każda nieprawidłowość oznacza od razu konieczność wymiany endoprotezy. Przy łagodnych, wczesnych infekcjach czasem wystarcza oczyszczenie stawu i intensywna antybiotykoterapia. Przy aseptycznym obluzowaniu rozważa się reoperację planową. Najgorszy scenariusz to stan, w którym pacjent zgłasza się dopiero wtedy, gdy kolano praktycznie uniemożliwia chodzenie lub pojawiają się przetoki ropne.

Podsumowując, po wszczepieniu endoprotezy kolana warto przyjąć prostą zasadę: jeżeli ból narasta zamiast się zmniejszać, a kolano wygląda lub zachowuje się gorzej niż w pierwszych tygodniach po operacji – konieczna jest kontrola lekarska wcześniej niż przewidziano. Lepiej usłyszeć, że wszystko goi się prawidłowo, niż przegapić moment, w którym sytuację można jeszcze odwrócić mniej inwazyjnymi metodami.