Choroby siatkówki stanowią jedną z głównych przyczyn utraty wzroku u osób dorosłych na całym świecie. Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD), retinopatia cukrzycowa oraz obrzęk plamki żółtej to schorzenia, które jeszcze kilkanaście lat temu często prowadziły do nieodwracalnej ślepoty. Dziś, dzięki dynamicznemu rozwojowi okulistyki, dysponujemy skutecznymi metodami leczenia, które pozwalają zatrzymać postęp choroby, a w wielu przypadkach nawet poprawić ostrość widzenia.
Siatkówka – dlaczego jest tak ważna dla naszego wzroku?
Siatkówka to cienka warstwa tkanki nerwowej wyściełająca tylną część gałki ocznej. Pełni funkcję podobną do matrycy w aparacie fotograficznym – odbiera światło i przekształca je w impulsy nerwowe, które następnie wędrują do mózgu. Centralną i najważniejszą częścią siatkówki jest plamka żółta (macula), odpowiedzialna za ostre widzenie centralne, rozpoznawanie twarzy, czytanie czy prowadzenie samochodu.
Uszkodzenie siatkówki, a szczególnie plamki żółtej, prowadzi do poważnych zaburzeń widzenia. Pacjenci często opisują objawy jako ciemną plamkę w centrum pola widzenia, zniekształcanie linii prostych, trudności z czytaniem czy rozpoznawaniem szczegółów. Co istotne, wiele chorób siatkówki rozwija się podstępnie i przez długi czas nie daje wyraźnych objawów – dlatego tak ważne są regularne badania okulistyczne.
AMD – zwyrodnienie plamki związane z wiekiem
Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD – Age-related Macular Degeneration) jest najczęstszą przyczyną utraty wzroku u osób po 50. roku życia w krajach rozwiniętych. Choroba występuje w dwóch postaciach: suchej i wysiękowej (mokrej).
Postać sucha stanowi około 85-90% wszystkich przypadków AMD i charakteryzuje się powolnym, stopniowym pogorszeniem widzenia. W siatkówce gromadzą się złogi (druzy), a komórki nabłonka barwnikowego ulegają zanikowi. Postać wysiękowa, choć rzadsza, jest znacznie bardziej agresywna. Dochodzi w niej do patologicznego wzrostu nieprawidłowych naczyń krwionośnych pod siatkówką, które przeciekają i krwawią, prowadząc do szybkiego i znacznego pogorszenia widzenia.
Do czynników ryzyka AMD należą: wiek powyżej 50 lat, palenie tytoniu, obciążenie rodzinne, nadciśnienie tętnicze, otyłość oraz nadmierna ekspozycja na światło słoneczne. Wczesne rozpoznanie choroby ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia.
Retinopatia cukrzycowa i cukrzycowy obrzęk plamki
Retinopatia cukrzycowa jest powikłaniem ocznym cukrzycy i stanowi główną przyczynę ślepoty u osób w wieku produkcyjnym. Przewlekle podwyższony poziom glukozy we krwi uszkadza drobne naczynia krwionośne siatkówki, prowadząc do ich przeciekania, zamykania się i tworzenia patologicznych naczyń.
Choroba rozwija się etapami – od łagodnej retinopatii nieproliferacyjnej, przez postać umiarkowaną i ciężką, aż do retinopatii proliferacyjnej, w której dochodzi do wzrostu nieprawidłowych naczyń i poważnych powikłań, takich jak krwotoki do ciała szklistego czy odwarstwienie siatkówki.
Cukrzycowy obrzęk plamki (DME – Diabetic Macular Edema) może wystąpić na każdym etapie retinopatii cukrzycowej. Polega na gromadzeniu się płynu w obrębie plamki żółtej, co prowadzi do jej pogrubienia i zaburzeń widzenia centralnego. Jest to obecnie najczęstsza przyczyna pogorszenia wzroku u diabetyków.
Kluczowe znaczenie w profilaktyce retinopatii cukrzycowej ma dobra kontrola glikemii, ciśnienia tętniczego i poziomu lipidów. Każdy pacjent z cukrzycą powinien regularnie, co najmniej raz w roku, poddawać się badaniu dna oka.
Iniekcje doszklistkowe – przełom w leczeniu chorób siatkówki
Prawdziwą rewolucję w leczeniu wysiękowej postaci AMD, cukrzycowego obrzęku plamki oraz innych chorób siatkówki przyniosło wprowadzenie terapii anty-VEGF. VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor) to czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego – białko, które w warunkach patologicznych stymuluje wzrost nieprawidłowych naczyń krwionośnych i zwiększa ich przepuszczalność.
Leki anty-VEGF, podawane w formie iniekcji doszklistkowych (czyli zastrzyków bezpośrednio do wnętrza gałki ocznej), blokują działanie tego czynnika. Dzięki temu hamują wzrost patologicznych naczyń, zmniejszają obrzęk siatkówki i zapobiegają dalszemu uszkodzeniu plamki żółtej.
Sam zabieg iniekcji doszklistkowej, choć brzmi groźnie, jest procedurą stosunkowo krótką i wykonywaną w warunkach ambulatoryjnych. Oko jest znieczulane kroplami, a następnie lekarz wprowadza cienką igłę przez część białkową gałki ocznej. Pacjent może odczuwać jedynie lekki dyskomfort lub uczucie rozpierania. Po zabiegu zaleca się kilkudniową ochronę oka i stosowanie kropli antybiotykowych.
Skuteczność terapii anty-VEGF została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych. U znacznej części pacjentów udaje się nie tylko zatrzymać postęp choroby, ale również uzyskać poprawę ostrości wzroku. Warunkiem sukcesu jest jednak wczesne rozpoczęcie leczenia i systematyczne kontynuowanie terapii zgodnie z zaleceniami lekarza.
Gdzie szukać pomocy? Dostęp do nowoczesnego leczenia
Leczenie chorób siatkówki wymaga specjalistycznego zaplecza diagnostycznego i doświadczonego zespołu. Podstawą jest dokładna diagnostyka obejmująca badanie ostrości wzroku, badanie dna oka, optyczną koherentną tomografię (OCT) pozwalającą na szczegółową ocenę warstw siatkówki, a w niektórych przypadkach również angiografię fluoresceinową.
Iniekcje doszklistkowe są obecnie wykonywane w wielu ośrodkach okulistycznych w Polsce – zarówno w ramach świadczeń finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, jak i prywatnie. Przykładem placówki oferującej kompleksową diagnostykę i leczenie chorób siatkówki, w tym terapię iniekcjami doszklistkowymi, jest Klinika Okulistyczna klinika Visus w Poznaniu. Tego typu specjalistyczne ośrodki dysponują nowoczesnym sprzętem diagnostycznym i doświadczonym personelem, co przekłada się na bezpieczeństwo i skuteczność prowadzonej terapii.
Niezależnie od wyboru placówki, najważniejsze jest, aby nie zwlekać z wizytą u specjalisty w przypadku niepokojących objawów. Zniekształcanie obrazu, ciemna plama w centrum pola widzenia, nagłe pogorszenie ostrości wzroku czy trudności z czytaniem to sygnały, które wymagają pilnej konsultacji okulistycznej.
Współczesna okulistyka oferuje skuteczne narzędzia w walce z chorobami siatkówki. Kluczem do zachowania dobrego wzroku pozostaje jednak profilaktyka, regularne badania kontrolne oraz szybka reakcja na pierwsze objawy. Dzięki temu możliwe jest wczesne wykrycie choroby i wdrożenie leczenia, zanim dojdzie do nieodwracalnych uszkodzeń.