Nadczynność tarczycy to zaburzenie hormonalne polegające na nadmiernej produkcji hormonów tarczycy przez ten gruczoł. Schorzenie może prowadzić do wystąpienia szeregu symptomów obejmujących wiele układów organizmu – w tym układ rozrodczy, nerwowy czy sercowo-naczyniowy. Podstawowym elementem diagnostyki są badania laboratoryjne wykonywane z krwi, które pozwalają ocenić funkcjonowanie tarczycy i wykryć ewentualne nieprawidłowości. Jakie objawy powinny skłonić pacjenta do konsultacji z lekarzem i poddania się badaniom oraz jakie parametry są najważniejsze dla rozpoznania nadczynności tarczycy?
Nadczynność tarczycy – objawy i wskazania do wykonania badania tarczycy z krwi
Najważniejszym wskazaniem do wykonania badań tarczycy z krwi jest pojawienie się objawów sugerujących nadczynność tego gruczołu. Hormony tarczycy wpływają na funkcjonowanie niemal wszystkich narządów i tkanek, dlatego nadmierna ich produkcja może prowadzić do licznych dolegliwości o różnym nasileniu. Do najczęściej występujących symptomów nadczynności tarczycy należą:
• objawy ogólne – takie jak utrata masy ciała pomimo prawidłowego, a często nawet zwiększonego apetytu (co wynika ze znacznego przyspieszenia procesów metabolicznych). Pacjenci mogą również odczuwać przewlekłe zmęczenie i ogólne osłabienie organizmu. W przebiegu choroby dochodzi także do zmniejszenia masy mięśniowej oraz osłabienia siły mięśni, co może utrudniać wykonywanie codziennych czynności;
• objawy ze strony układu nerwowego – chorzy cierpiący na nadczynność tarczycy często stają się nadmiernie pobudzeni, nerwowi i bardziej ruchliwi niż zwykle. Pojawiają się trudności ze skupieniem uwagi, zapamiętywaniem informacji oraz wykonywaniem zadań wymagających koncentracji. Wielu pacjentów zgłasza również problemy ze snem, w tym trudności z zasypianiem, częste wybudzenia oraz bezsenność. Dodatkowo mogą występować drżenia rąk, uczucie niepokoju czy nadmierna drażliwość;
• objawy skórne – nadczynność tarczycy często manifestuje się zmianami dotyczącymi skóry, włosów i paznokci. Typowe są wzmożona potliwość oraz uczucie nadmiernego ciepła, nawet przy umiarkowanej temperaturze otoczenia. Skóra może być również wilgotna, przekrwiona i wyraźnie zaróżowiona. U części pacjentów obserwuje się także łamliwość paznokci oraz osłabienie włosów, które stają się cienkie i bardziej podatne na wypadanie;
• objawy ze strony układu pokarmowego – z uwagi na wspomniane już przyspieszenie procesów metabolicznych. Charakterystyczne są częstsze wypróżnienia, a niekiedy także biegunki. U wielu osób pojawia się zwiększony apetyt, który jednak nie przekłada się na przyrost masy ciała. W niektórych przypadkach mogą występować również bóle brzucha czy uczucie dyskomfortu ze strony przewodu pokarmowego;
• objawy związane z zaburzeniami funkcjonowania układu rozrodczego – u kobiet mogą występować zaburzenia miesiączkowania, a w części przypadków także problemy z płodnością.. Często obserwowane jest również obniżenie libido. U mężczyzn nadczynność tarczycy może prowadzić do zaburzeń seksualnych, spadku libido, a w niektórych przypadkach także do ginekomastii – czyli powiększenia gruczołów piersiowych;
• pozostałe objawy – w tym dolegliwości ze strony układu sercowo-naczyniowego. Nadmiar hormonów tarczycy powoduje przyspieszenie pracy serca, czyli tachykardię, a także kołatanie serca i uczucie nierównego bicia. U części chorych mogą pojawiać się zaburzenia rytmu serca, zwiększona męczliwość podczas wysiłku oraz podwyższone ciśnienie tętnicze. W przebiegu niektórych postaci nadczynności tarczycy występują także charakterystyczne objawy oczne, takie jak wytrzeszcz oczu, uczucie piasku pod powiekami czy nadmierne łzawienie (przy czym te symptomy są charakterystyczne dla rozwoju choroby Gravesa-Basedowa).
Wymienione objawy – szczególnie wtedy, gdy występują jednocześnie i mają duże nasilenie – stanowią wyraźne wskazanie do poddania się diagnostyce endokrynologicznej. Jakie badania na nadczynność tarczycy lekarz może zalecić w takich okolicznościach?
Badania tarczycowe – jakie parametry uwzględniają pakiety tarczycowe?
Badania tarczycowe z krwi, których wyniki pomagają ocenić funkcjonowanie omawianego gruczołu, są często dostępne w postaci gotowych pakietów diagnostycznych (dostępne m.in. w ALAB laboratoria). Ich zakres może się różnić w zależności od placówki, jednak podstawowe zestawy obejmują zazwyczaj oznaczenie trzech najważniejszych parametrów:
• TSH (hormon tyreotropowy) – jest wydzielany przez przysadkę mózgową i odpowiada za regulację pracy tarczycy. W przypadku nadczynności jego stężenie najczęściej ulega obniżeniu, ponieważ organizm próbuje ograniczyć produkcję hormonów tarczycowych;
• FT3 (wolna trójjodotyronina) – jest jednym z głównych hormonów produkowanych przez tarczycę. Odpowiada za regulację metabolizmu oraz funkcjonowanie wielu narządów. W nadczynności tarczycy stężenie FT3 jest zwykle podwyższone;
• FT4 (wolna tyroksyna) – stanowi drugi podstawowy hormon tarczycy. Podobnie jak FT3 wpływa na tempo przemiany materii oraz pracę wielu układów organizmu. W większości przypadków nadczynności tarczycy obserwuje się wzrost jej stężenia.
Pełniejszy obraz funkcjonowania tarczycy można uzyskać dzięki pakietom tarczycowym rozszerzonym, które – oprócz podstawowych parametrów – obejmują również oznaczenie przeciwciał, co pomaga ustalić przyczynę zaburzeń hormonalnych. Wśród badanych elementów można wyróżnić:
• anty-TPO – przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej są markerem procesów autoimmunologicznych toczących się w obrębie tarczycy. Ich podwyższony poziom wskazuje na autoimmunologiczne choroby tarczycy i może występować również u części pacjentów z chorobą Gravesa-Basedowa;
• anty-TG – przeciwciała przeciw tyreoglobulinie również pomagają w diagnostyce chorób autoimmunologicznych tarczycy. Ich oznaczenie jest często wykonywane jako uzupełnienie badania anty-TPO;
• TRAb – przeciwciała przeciw receptorom TSH (TRAb) mają szczególne znaczenie w rozpoznawaniu choroby Gravesa-Basedowa, która jest jedną z najczęstszych przyczyn nadczynności tarczycy. Obecność tych przeciwciał może potwierdzać autoimmunologiczne podłoże schorzenia.
Diagnostyka chorób tarczycy nie ogranicza się wyłącznie do oznaczenia hormonów i przeciwciał. Lekarz może zlecić również dodatkowe badania laboratoryjne, takie jak morfologia krwi, lipidogram, oznaczenie stężenia glukozy czy ocenę innych parametrów biochemicznych. Pozwalają one ocenić wpływ zaburzeń hormonalnych na funkcjonowanie całego organizmu. W wielu przypadkach ważnym elementem diagnostyki jest także badanie ultrasonograficzne tarczycy, umożliwiające dokładną ocenę wielkości gruczołu, jego struktury oraz wykrycie ewentualnych zmian ogniskowych, takich jak guzki czy torbiele. Połączenie wyników badań laboratoryjnych z oceną obrazową pozwala na postawienie trafnej diagnozy i dobranie odpowiedniego postępowania terapeutycznego.
Źródła:
1. Dr n. med. P. Miśkiewicz, dr hab. n. med. T. Bednarczuk, „Nadczynność tarczycy – objawy, przyczyny, leczenie nadczynności tarczycy, stężenie TSH, FT3 i FT4 we krwi”, portal Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 23.05.2017
2. B. Jarząb, E. Płaczkiewicz-Jankowska, „Nadczynność tarczycy”, Interna – Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej online, aktualizacja hasła: 11.07.2025
3. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/nadczynnosc-tarczycy-objawy-przyczyny-badania-leczenie/
4. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/tarczyca-czym-jest-i-za-co-odpowiada-funkcje-i-rola-tarczycy/
5. Dr hab. n. med. A. Kowalska, „Standardy leczenia nadczynności tarczycy”, „Medycyna po Dyplomie” 12/2017
6. Dr n. med. M. Rabijewski, „Pierwsze kroki diagnostyczne i terapeutyczne przy objawowej nadczynności tarczycy”, „Medycyna po Dyplomie” 07-08/2017
7. M. J. Woźniak, B. Matyjaszek-Matuszek, „Najczęstsze błędy w diagnostyce i leczeniu chorób tarczycy”, „Lekarz POZ” 5/2022
8. M. Gietka-Czernel, „Nowe metody obrazowania w chorobach tarczycy”, „Borgis – Postępy Nauk Medycznych” 11/2013