W podeszłym wieku utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej staje się dużym wyzwaniem. Protezy, ograniczona sprawność manualna oraz niektóre choroby przewlekłe mogą utrudniać codzienną higienę jamy ustnej, sprzyjając gromadzeniu się płytki nazębnej i rozwojowi stanów zapalnych. Również zmiany związane ze starzeniem się organizmu, takie jak zmniejszone wydzielanie śliny czy pogorszenie sprawności manualnej, mogą zwiększać ryzyko problemów zdrowotnych w jamie ustnej. Jak dbać o dziąsła seniora, aby ograniczyć ryzyko takich problemów?
Dlaczego ryzyko zapalenia dziąseł rośnie u seniorów?
Podstawową przyczyną rozwoju chorób jamy ustnej jest odkładająca się płytka nazębna. Jej nieregularne usuwanie sprzyja namnażaniu bakterii, które inicjują przewlekły stan zapalny wałów dziąsłowych. Seniorzy mogą być bardziej narażeni na problemy ze zdrowiem jamy ustnej ze względu na współwystępowanie chorób przewlekłych, przyjmowanie niektórych leków oraz trudności w codziennej higienie jamy ustnej:
● większa podatność na próchnicę
● suchość w jamie ustnej (kserostomia) – niedobór śliny ogranicza naturalne oczyszczanie jamy ustnej i sprzyja namnażaniu drobnoustrojów,
● utrata zębów – całkowita lub częściowa wymusza użytkowanie protez ruchomych, na których z łatwością gromadzą się bakterie i grzyby,
● utrudniona higiena jamy ustnej – ograniczona sprawność rąk, problemy ze wzrokiem lub zaburzenia poznawcze mogą sprawiać, że senior potrzebuje pomocy w codziennym szczotkowaniu (1).
Konsekwencje zdrowotne infekcji jamy ustnej w podeszłym wieku
Problemy dotyczące dziąseł i przyzębia nie powinny być traktowane wyłącznie jako miejscowa dolegliwość. Przewlekłe stany zapalne wiążą się z niekorzystnymi zmianami ogólnoustrojowymi, zwiększając ryzyko rozwoju m.in. cukrzycy czy chorób układu sercowo-naczyniowego.
Ponadto u osób starszych istnieje ryzyko przeniesienia się drobnoustrojów zasiedlających zaniedbaną jamę ustną do dróg oddechowych, gdzie mogą wywołać groźne zapalenie płuc. Co więcej, zła kondycja dziąseł, brak stabilności zębów oraz ból utrudniają żucie pokarmów, co zwiększa ryzyko niedożywienia i niedoborów ważnych składników odżywczych (1).
Prawidłowa higiena jamy ustnej u osób starszych
Podstawą profilaktyki jest codzienne mechaniczne usuwanie płytki nazębnej. Naturalne zęby należy szczotkować co najmniej 2 razy dziennie pastą z fluorem, używając miękkiej szczoteczki. Również protezy wymagają takiego czyszczenia każdego dnia, a dodatkowo raz w tygodniu warto zdezynfekować je przy pomocy odpowiedniego preparatu antyseptycznego. Ponadto po ich wyjęciu senior powinien miękką szczoteczką delikatnie oczyścić swoje dziąsła, język i podniebienie, aby usunąć z nich zalegające bakterie.
W oczyszczaniu jamy ustnej pomóc może też Elugel – żel stomatologiczny. Zawiera chloroheksydynę, która wykazuje działanie antyseptyczne wobec bakterii i grzybów, dzięki czemu pozwala zachować higienę u osób, które mają trudności z prawidłowym szczotkowaniem zębów. Żel nakłada się bezpośrednio na zmienione miejsca za pomocą palca lub miękkiej szczoteczki, co pozwala na wydłużenie czasu jego kontaktu z błoną śluzową. Należy jednak pamiętać, że jeśli senior jest w stanie prawidłowo szczotkować zęby, preparat nie powinien zastępować codziennego mycia (2).
Nieleczone infekcje jamy ustnej, ból i dyskomfort mogą negatywnie wpływać na samopoczucie seniora oraz jego codzienny komfort. Warto więc traktować higienę jamy ustnej jako stały element dbania o zdrowie także w późniejszym wieku.
Bibliografia:
- Gil-Montoya JA, Ferreira de Mello AL, Barrios R et al.: Oral health in the elderly patient and its impact on general well-being: a nonsystematic review. Clinical interventions in aging 2015; 10: 461-467.
- Sharif-Abdullah SSB, Chong MC, Surindar-Kaur SS et al.: The effect of chlorhexidine in reducing oral colonisation in geriatric patients: a randomised controlled trial. Singapore medical journal 2016; 57(5): 262-266.