„Nic mnie nie boli, więc serce mam zdrowe” – to jedno z najczęściej powtarzanych zdań w gabinetach lekarskich. Problem w tym, że wiele chorób układu krążenia może przez lata rozwijać się bez wyraźnych objawów, a niekiedy ich pierwszą manifestacją jest dopiero zawał serca lub udar. Obalamy szkodliwe mity.
MIT: skoro nic mi nie dolega, serce jest zdrowe
Miażdżyca, która stanowi podłoże wielu zawałów serca i udarów niedokrwiennych, rozwija się przez lata, zanim pojawią się pierwsze zauważalne symptomy[1]. Blaszki miażdżycowe muszą najpierw na tyle zwęzić światło tętnicy, żeby doszło do niedotlenienia tkanek. Do tego momentu organizm nie wysyła żadnych czytelnych sygnałów.
To nie oznacza, że nic się nie dzieje. Po prostu ten szkodliwy proces przebiega poniżej progu odczuwania – i właśnie dlatego profilaktyka opiera się na badaniach, a nie na ocenie samopoczucia.
MIT: nadciśnienie da się zauważyć
Nadciśnienie tętnicze nie bez powodu bywa nazywane cichym zabójcą. Niekontrolowane może przez lata nie dawać sygnałów ostrzegawczych (poza zupełnie nieoczywistymi, np. bólem głowy, problemami ze snem czy łatwym męczeniem się), a w tym czasie stopniowo uszkadzać serce i naczynia krwionośne[2]. Jego konsekwencje to między innymi przerost lewej komory serca, a w najgorszym scenariuszu zawał lub udar mózgu[3].
Skala problemu w Polsce jest przy tym poważna – eksperci szacują, że nawet połowa dorosłych Polaków ma lub w niedługim czasie będzie mieć nadciśnienie[4].
Rozpoznanie zazwyczaj opiera się na powtarzanych pomiarach ciśnienia – wykonywanych w gabinecie, w domu lub w ramach całodobowego monitorowania – a nie na pojedynczym wyniku[5].
MIT: wysoki cholesterol jakoś by się objawił
Podwyższone stężenie cholesterolu LDL samo w sobie nie boli i nie daje żadnych dolegliwości. Jego skutkiem jest natomiast miażdżyca, ze wszystkimi opisanymi już konsekwencjami[6].
Do tego dochodzi grupa osób, u których problem istnieje od urodzenia. Hipercholesterolemia rodzinna to zaburzenie genetyczne prowadzące do znacznie podwyższonych stężeń cholesterolu przez całe życie – w Polsce może dotyczyć od 80 do 160 tys. osób, z których spora część o tym nie wie[7].
Wniosek jest prosty: o poziomie cholesterolu dowiesz się wyłącznie z badania krwi. Lipidogram pokazuje stężenie cholesterolu całkowitego, frakcji LDL i HDL oraz trójglicerydów[8]. Warto go wykonać.
MIT: zawał to zawsze silny ból w klatce piersiowej
Eksperci Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego zwracają uwagę, że objawami zawału mogą być także nudności, dyskomfort lub pieczenie w nadbrzuszu przypominające zgagę, duszność, kołatanie serca, nagłe osłabienie i szybsza męczliwość, a także nietypowe dolegliwości bólowe, np. w okolicy barku czy kończyny górnej[9].
Objawy mogą być mniej typowe lub mieć zmienne nasilenie. Ich ustąpienie nie wyklucza ostrego problemu kardiologicznego[10]. Zdarzają się również objawy pozornie niezwiązane z sercem: bóle brzucha, zawroty i bóle głowy, ataki strachu lub paniki, a także bóle stawu barkowego, łokciowego czy nadgarstkowego oraz okolicy łączenia żeber z mostkiem[11].
Uwaga! Skala tego zjawiska nie jest marginalna. Według danych rejestru PL/ACS na 68 tys. zawałów serca odnotowanych w Polsce w 2021 roku nietypowe objawy wystąpiły u 12–14% pacjentów, czyli u około 9 tys. osób[12]. Nietypowe objawy zawału częściej obserwuje się u kobiet, osób starszych, pacjentów po wszczepieniu by-passów, po przebytym zawale lub udarze oraz chorujących na cukrzycę, przewlekłą chorobę nerek i niewydolność serca[13].
Nie czekaj na objawy chorób serca – dbaj o nie każdego dnia
Sygnały chorób sercowo-naczyniowych pojawiają się późno, dlatego tak ważne są profilaktyczne badania i zdrowy styl życia, zanim pojawią się objawy. Od czego zacząć? Zmierz ciśnienie – możesz je regularnie kontrolować w domu za pomocą prawidłowo dobranego ciśnieniomierza naramiennego. Jeśli dawno nie wykonywałaś lipidogramu, warto omówić z lekarzem, czy nadszedł czas na kolejne badanie – zwłaszcza przy obecności czynników ryzyka.
Równolegle zadbaj o elementy stylu życia, na które masz wpływ, a więc przede wszystkim o dietę. Nasycone kwasy tłuszczowe podnoszą stężenie „złego” cholesterolu LDL, a nienasycone pomagają je obniżać[14]. Dlatego masło warto zamienić na miękką margarynę kubkową, a smalec na oliwę lub olej rzepakowy. Przy podwyższonym LDL pomocne bywają produkty ze sterolami roślinnymi. Te naturalne substancje obniżają jego poziom o 7–12% w ciągu 2–3 tygodni przy dziennym spożyciu 1,5–3 g oraz prowadzeniu zdrowego stylu życia[15]. Sterole roślinne najdziesz między innymi w miękkiej margarynie kubkowej Optima Cardio.
Dobre samopoczucie nie oznacza, że można zrezygnować z profilaktyki. Dlatego zadbaj o zdrowy tryb życia i badaj się regularnie. Tylko tak dajesz sobie szansę na wykrycie na wczesnym etapie zmian, które po latach mogą stać się przyczyną rozwoju groźnych chorób.
[1] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/informacje/definicje/54556,miazdzyca
[2] https://www.mp.pl/pacjent/nadcisnienie/informacje/cisnienie_nadcisnienie/58698,nadcisnienie-tetnicze
[3] https://www.mp.pl/pacjent/nadcisnienie/informacje/cisnienie_nadcisnienie/58698,nadcisnienie-tetnicze
[4]https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C111239%2Cekspert-nawet-polowa-doroslych-polakow-ma-lub-wkrotce-bedzie-miala
[5]https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C111239%2Cekspert-nawet-polowa-doroslych-polakow-ma-lub-wkrotce-bedzie-miala
[6] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/informacje/definicje/54556,miazdzyca
[7] https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/140975,hipercholesterolemia-rodzinna
[8] https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/141216,lipidogram
[9] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/aktualnosci/308758,zawal-serca-to-nie-tylko-bol-w-klatce-piersiowej
[10] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/aktualnosci/308758,zawal-serca-to-nie-tylko-bol-w-klatce-piersiowej
[11] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/aktualnosci/308758,zawal-serca-to-nie-tylko-bol-w-klatce-piersiowej
[12] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/aktualnosci/308758,zawal-serca-to-nie-tylko-bol-w-klatce-piersiowej
[13] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/aktualnosci/308758,zawal-serca-to-nie-tylko-bol-w-klatce-piersiowej
[14] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/67338,tluszcze-podzial-budowa-funkcje-i-wlasciwosci
[15] https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/blood-cholesterol-reduction-health-claims-phytosterols-can